در دنیای مدرن دندانسازی دیجیتال، اسکن کردن مدلهای دندانی (Dental Model Scanning) یکی از مهمترین مراحل تولید پروتزهای دقیق است. با جایگزینی روشهای سنتی قالبگیری با تکنولوژیهای دیجیتال، دندانسازان میتوانند سرعت و دقت کار خود را به طرز چشمگیری افزایش دهند. اما چگونه میتوان یک مدل دندانی را بدون خطا اسکن کرد؟ در این مقاله به بررسی کامل مراحل اسکن مدل دندانی، نکات فنی و راهکارهای افزایش دقت خواهیم پرداخت.
چرا اسکن مدلهای دندانی اهمیت دارد؟
اسکن مدلهای دندانی پلی میان قلب دندانپزشک و لابراتوار دیجیتال است. استفاده از اسکنرهای دندانی (Dental Scanners) به تکنسینها اجازه میدهد تا یک نسخه سهبعدی (3D) دقیق از دهان بیمار را در نرمافزارهای CAD داشته باشند. این کار مزایای زیر را به همراه دارد:
- افزایش دقت در طراحی پروتزهای ثابت و متحرک
- حذف خطاهای انسانی در قالبگیری گچی
- سرعت بخشیدن به روند ارسال و دریافت فایلها
- ذخیرهسازی آرشیو دیجیتال بیماران برای همیشه
ابزارهای لازم برای اسکن مدل دندانی
قبل از شروع مراحل، باید مطمئن شوید که تجهیزات زیر را آماده دارید:
- اسکنر دندانی Desktop: دستگاههایی که مخصوص لابراتوار طراحی شدهاند و دقت بالایی دارند.
- مدلهای گچی یا پرینت شده: مدل باید بدون ترک، حباب و تمیز باشد.
- نرمافزار اسکن (Scan Software): نرمافزار مخصوص دستگاه که معمولاً همراه با آن ارائه میشود.
- اسپری پودر اسکن (در صورت نیاز): برای برخی اسکنرهای لیزری که نیاز به ماتسازی سطح دارند.
مراحل گامبهگام اسکن کردن مدلهای دندانی
برای دریافت بهترین خروجی در فرمت STL یا OBJ، مراحل زیر را با دقت دنبال کنید:
۱. آمادهسازی مدل (Preparation)
اولین و مهمترین مرحله، آمادهسازی فیزیکی مدل است. اگر مدل گچی کثیف، مرطوب یا لبههای شکسته داشته باشد، اسکنر نمیتواند آن را به درستی تشخیص دهد.
- مدل را از هرگونه گرد و غبار پاک کنید.
- لبههای گچ را تمیز کنید تا هیچ تکه اضافی وجود نداشته باشد.
- اگر مدل تازه ریخته شده است، مطمئن شوید که کاملاً خشک شده است.
۲. کالیبراسیون دستگاه
قبل از قرار دادن مدل در دستگاه، مطمئن شوید که اسکنر کالیبره شده است. کالیبراسیون دقیق تضمین میکند که ابعادسنجی (Scaling) مدل درست باشد و پروتز نهایی در دهان بیمار فیت شود.
۳. قرارگیری مدل در اسکنر
مدل را روی پایه مخصوص (Turntable) دستگاه قرار دهید. موقعیت مدل بسیار مهم است:
- معمولاً بخش اکلوزالی (Occlusal) یا سطح جویدن باید رو به دوربین اسکنر باشد.
- مدل باید کاملاً ثابت باشد و در حین چرخش تکان نخورد.
۴. شروع فرآیند اسکن (Scanning Process)
با زدن دکمه Start در نرمافزار، فرآیند اسکن آغاز میشود. در این مرحله:
- دوربینها یا پروژکتورهای دستگاه شروع به ثبت نقاط روی سطح مدل میکنند.
- سعی کنید در حین اسکن با دستگاه تماس نداشته باشید تا لرزش ایجاد نشود.
- اگر دستگاه از شما میخواهد زاویه مدل را تغییر دهید، این کار را با دقت انجام دهید تا تمام نقاط کور (Blind Spots) پوشش داده شوند.
۵. ادغام و پردازش دادهها (Mesh Processing)
پس از اتمام اسکن، نرمافزار شروع به چسباندن تکههای اسکن شده به هم میکند. در این مرحله باید به موارد زیر توجه کنید:
- حذف نویز (Noise Removal): نقاط اضافی و پرت را حذف کنید.
- پر کردن حفرهها (Hole Filling): اگر اسکنر نتوانسته است زیرِ بریجها یا نقاط عمیق را اسکن کند، از ابزار Fill استفاده کنید.
- صیقل دادن (Smoothing): سطح مدل را صاف کنید اما دقت را از دست ندهید.
۶. خروجی گرفتن (Export)
در نهایت، فایل سهبعدی را با فرمت استاندارد صنعتی (معمولاً STL) ذخیره کنید. این فایل آماده وارد شدن به نرمافزارهای طراحی (CAD) مانند Exocad یا 3Shape است.
نکات طلایی برای افزایش دقت اسکن مدلهای دندانی
برای اینکه در کار خود حرفهای باشید و رتبه خوبی در بازار دندانسازی دیجیتال کسب کنید، این نکات را رعایت کنید:
- نورپردازی محیط: اسکنرهای دندانی به نور محیط حساس هستند. اتاق اسکن را تاریک یا با نور ثابت نگه دارید.
- استفاده از پودر اسکن: اگر از اسکنرهای قدیمیتر استفاده میکنید، حتماً از پودر اسکن ضد انعکاس استفاده کنید تا خطاهای نوری کاهش یابد.
- بررسی خطوط اتصال: پس از اسکن، مدل را از زوایای مختلف بچرخانید تا مطمئن شوید خطوط اتصال (Seams) نامنظم ندارند.
- تمیز کردن لنزها: لنزهای اسکنر را مرتب با دستمال مخصوص تمیز کنید. گرد و غبار روی لنز باعث ایجاد نقاط سیاه روی مدل سهبعدی میشود.
مشکلات رایج در اسکن مدل و راه حل آنها
| مشکل | علت احتمالی | راه حل |
| نقاط سیاه یا حفره روی مدل | انعکاس نور یا سطح خیلی صیقلی | استفاده از اسپری پودر اسکن یا تغییر زاویه نور |
| مدل اسکن شده جابجا شده است | لرزش دستگاه یا مدل ثابت نبوده | بررسی پایه مدل و محکم کردن آن |
| خطوط نامنظم روی سطح | کالیبراسیون اشتباه دستگاه | انجام مجدد کالیبراسیون اسکنر |
| حجم فایل بسیار زیاد است | اسکن با رزولوشن بسیار بالا | کاهش رزولوشن در تنظیمات نرمافزار |
نتیجهگیری
یادگیری اسکن کردن مدلهای دندانی هنری است که نیازمند صبر و دقت است. با رعایت نکات گفته شده در این راهنما، میتوانید مدلهایی با دقت میکرونی تولید کنید که منجر به ساخت پروتزهای عالی و رضایت بیماران میشود. تکنولوژی روز به روز در حال پیشرفت است و به روز بودن با جدیدترین متدهای اسکن، شما را از رقبای خود جلوتر میاندازد.